ناتوی عربی

به گزارش انعکاس: تشکیل «ناتوی عربی» یا «ائتلاف استراتژیک برای خاورمیانه» یکی از جدیدترین طرح‌های آمریکا برای کشورهای عربی است که قرار است شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس و مصر و اردن را برای مقابله با تهدیدات خلیج فارس تجهیز کند.

محمدمهدی مظاهری استاد دانشگاه: رئیس‌جمهور آمریکا در کنار تحقیرهایی که گاه و بیگاه علیه کشورهای عربی روا می‌دارد، طرح‌ها و ایده‌هایی نیز برای آنها تدارک دیده است، تا احساس کنند لازم است پترودلارهایشان را برای حفظ امنیتشان به آمریکا بدهند و البته به طور نیابتی با دشمنان ایالات متحده مقابله کنند. تشکیل «ناتوی عربی» یا «ائتلاف استراتژیک برای خاورمیانه» یکی از جدیدترین طرح‌های آمریکا برای کشورهای عربی است که قرار است شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس و مصر و اردن را برای مقابله با تهدیدات خلیج فارس تجهیز کند.

البته تشکیل یک ناتوی خاورمیانه ای، ایده جدیدی نیست؛ آمریکا در سال ۱۳۲۴ «پیمان بغداد» را برای مقابله با خطر شوروی سابق طراحی کرد طرحی که در سال ۱۳۵۸ به دلیل برخی تحولات منطقه‌ای کارایی و اثربخشی خود را از دست داد. همچنین کشورهای مرتجع عرب خود نیز از زمان وقوع انقلاب اسلامی، تلاشهای جدی برای مقابله با نفوذ و قدرت یابی جمهوری اسلامی ایران انجام داده‌اند که تشکیل شورای همکاری خلیج فارس در سال ۱۳۶۰ یکی از بارزترین آنها است. این شورا با تشکیل «سپر جزیره» در حوزه نیروهای زمینی و «مجموعه امنیت دریایی ۸۱» در حوزه دریایی، جنبه نظامی نیز به خود گرفت، اما ارزیابی عملکرد این نیروهای نظامی و جهت‌گیری کشورهای عربی عضو نشان می‌دهد موفقیت چندانی در عرصه عمل نداشته‌اند.

فعالیت سپر جزیره به نمونه‌های خاص و غیر موثری همچون مداخله در بحران بحرین محدود شده است. نیروی دریایی مشترک اعراب خلیج فارس نیز بیشتر در حد یک اسم و آرزو باقی مانده است. حال هر چند قرار است همین کشورهای عرب با همراهی مصر و اردن و البته حمایت آمریکا «ناتوی عربی» را تشکیل دهند، اما چنین پیشینیه‌ای نشان می‌دهد اعراب خلیج فارس از اتحاد، یکدستی و اراده کافی برای همکاری نظامی مشترک برخوردار نبوده و نیستند.

ازسوی دیگر شکل‌گیری ناتوی عربی با موانع و مشکلات متعدد و زیادی مواجه است؛ یکی از مهمترین این موانع غیربومی بودن، نادیده گرفتن واقعیت‌های منطقه‌ای و البته وجود اختلاف نظرهای گسترده بین کشورهای عربی است. این مساله که ناتوی عربی ایده و ابتکار یک کشور عربی نیست و طراح و حامی اصلی آن ایالات متحده است که می‌کوشد با مداخله در سیستم امنیت منطقه‌ای حوزه خلیج فارس از ایجاد اتحاد بین کشورهای این منطقه جلوگیری و حضور و نفوذ خود را بین آنها را تقویت کند، خود یکی از جدی‌ترین عواملی است که اصالت و اعتبار این طرح را نزد افکار عمومی کشورهای منطقه از بین می‌برد.

مشکل بسیار مهم دیگر مواضع خودخواهانه و متکبرانه اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در قبال عربستان است. وی می‌کوشد هر از چند گاهی برای افزایش محبوبیت خود در عرصه داخلی آمریکا از فشارها و تحقیرهایی که در نشستها و تماسهای دوجانبه در حق مقامات عرب خلیج فارس روا می‌دارد پرده بردارد و از جمله افشا می‌کند که به مقامات سعودی گفته «باید پول بدهند تا مورد حمایت امریکا باشند در غیر این صورت بیش از دو هفته دوام نمی‌آورند»، اما از این نکته غافل است که طرح چنین مسائلی هر چه بیشتر افکار عمومی جهان عرب را نسبت به مداخلات آمریکا در منطقه شان حساس می‌کند و جلوی اجرایی شدن طرح‌های آمریکایی مثل ناتوی عربی را می‌گیرد.

بی‌توجهی این طرح به خطرهای ناشی از دشمن دیرینه جهان اسلام یعنی رژیم صهیونیستی و تمرکز آن بر جمهوری اسلامی ایران که همواره به دنبال تنش زدایی و روابط مسالمت‌آمیز با همسایگان بوده از دیگر نقاط آسیب زننده به این طرح است؛ چرا که قدرت منطقه‌ای ایران و نفوذ آن در بین برخی کشورهای عربی می‌تواند به عامل تضعیف‌کننده ناتوی عربی تبدیل شود.

مشکل مهم دیگر، تفاوت دیدگاه‌های کشورهای عربی نسبت به لزوم تشکیل و فعالیت این واحد نظامی است، درحالیکه عربستان، امارات و بحرین از حامیان جدی این طرح هستند، مقامات کشورهایی همچون عمان که مناسبات دوستانه‌ای با ایران دارند، با دیده تردید به آن می‌نگرند. قطر که ماههاست مورد تحریم کشورهای عرب همسایه قرار گرفته و هنوز هم مورد غضب آنها است، طبیعتا نمی‌تواند مهره خوبی در این ائتلاف باشد. کویت پس از جنگ با عراق تلاش کرده همیشه خود را دور از جنگ و درگیری نگاه دارد و با همه همسایگان رابطه نسبتا مسالمت آمیز داشته باشد. مصر و اردن نیز همواره با پذیرش رهبری عربستان سعودی مشکل داشته و دارند.بنابراین وجود چنین مشکلاتی شکل‌گیری و موفقیت ناتوی عربی را با مشکل مواجه می‌کند.

با این حال حتی اگر درصدی از احتمال را برای شکل‌گیری این نهاد نظامی عربی در نظر بگیریم، به نظر می‌رسد به دلایل مختلف طرح ناتوی عربی تاثیرات جدی و بلند مدتی بر جمهوری اسلامی ایران نخواهد داشت؛ دلیل نخست این ادعا این است که یک سازمان یا نهاد منطقه‌ای زمانی می‌تواند تاثیرگذار باشد که اعضای آن از یکدستی و انسجام کافی برای مقابله با تهدیدات مشترک برخوردار باشند؛ درحالی که کشورهای عربی از اختلافات دیرینه و رقابتهای استراتژیک پنهانی با یکدیگر رنج می‌برند و در نظریه و عمل سیاستهای واحد و یکدستی ندارند.

ازسوی دیگر ناتوی عربی حتی در صورت تشکیل و موفقیت زمانی می‌تواند با کشوری مقابله کند که آن کشور دست به تجاوز و مداخله غیر قانونی در کشورهای دیگر زده باشد، ولی جمهوری اسلامی ایران در طول حیات خود هرگز به کشور دیگری تجاوز نکرده و حتی مستشاران نظامی‌ ایران نیز تنها با درخواست مقامات کشورهای منطقه در این کشورها حضور دارند. چنین حضور قانونی در کشورهای منطقه براساس حقوق بین‌الملل مجاز بوده و ناتوی عربی و یا سازمانها و نهادهای جدی‌تر از آن هم یارای مخالفت با آن را ندارند. بنابراین حتی چنانکه ناتوی عربی شکل بگیرد ایران نگرانی از جانب آن نخواهد داشت.

منبع: روزنامه جمهوری اسلامی

دسته بندی: آخرین اخبار, یادداشت و تحلیل برچسب ها:

به اشتراک بگذارید :

مطلب قبل و بعد
مطالب مشابه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد